Een deepfake herkennen: foto's, video's en stemmen

Het eerlijke antwoord: met het blote oog is het heel moeilijk

Recent onderzoek komt tot dezelfde conclusie:

• in een onderzoek van iProov onder 2.000 mensen in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten (februari 2025) wist slechts 0,1 % alle echte en nepinhoud juist te onderscheiden. Nepvideo's werden 36 % minder vaak herkend dan nepafbeeldingen, terwijl meer dan 60 % zich zeker voelde;
• bij audio herkenden luisteraars in een onderzoek van University College London (2023) kunstmatige spraak maar in 73 % van de gevallen, en training hielp nauwelijks.

De signalen hieronder zijn toch nuttig, vooral bij slordige vervalsingen. Ontbreken ze, dan bewijst dat niets: ook een clip die foutloos lijkt, kan nep zijn.

Een nepfoto herkennen

• Handen en vingers: een verkeerd aantal vingers, vreemde gewrichten, handen die versmelten met voorwerpen.
• Fijne details: te regelmatige tanden, oorbellen die niet bij elkaar horen, scheve brillen, haar dat overloopt in de achtergrond.
• Tekst: borden, etiketten of schermen met vervormde of betekenisloze letters.
• Licht en schaduw: schaduwen in verschillende richtingen, weerspiegelingen in de ogen die niet kloppen.
• Huid: te glad, wasachtig of als plastic, zonder poriën of oneffenheden.
• Achtergrond: kromme lijnen, half gevormde voorwerpen, vervormde personen achter het onderwerp.
• Overgangen op het lichaam (bij nep-naaktfoto's): een andere huidskleur of korrel tussen gezicht en lichaam, een hals of schouders die niet aansluiten.

Een nepvideo herkennen

• Randen van het gezicht: een wazige of “flikkerende” rand rond kin, oren of haarlijn, vooral als het hoofd draait.
• Knipperen en blik: te weinig of mechanisch knipperen, een licht starre blik.
• Mond: lippen die net niet synchroon lopen, een wazige binnenkant van de mond, tanden die van beeld tot beeld veranderen.
• Voorwerpen voor het gezicht: een hand, een glas of een microfoon voor het gezicht laat de vervalsing vaak haperen.
• Profiel: veel vervalsingen zijn van voren overtuigend, maar vervormen van opzij.
• Tijdens een live videogesprek: vraag de persoon het hoofd te draaien, een hand voor het gezicht te bewegen of een bepaald voorwerp omhoog te houden. Nieuwere tools kunnen dat soms aan, maar veel live vervalsingen lopen er nog op vast.

Een gekloonde stem herkennen

• Ritme: te gelijkmatige spraak, geen aarzeling, geen ademhaling, een vlakke intonatie.
• Emotie: paniek of haast die “gespeeld” klinkt.
• Geluid: geen achtergrondgeluid of een vreemd gelijkmatig geluid; kleine knippen tussen de zinnen.
• Het scenario: tijdsdruk, een vraag om geld of cadeaukaarten, om geheimhouding, een nieuw telefoonnummer. Dat is het betrouwbaarste signaal, veel meer dan het geluid zelf.

Wat helpt: ophangen en de persoon terugbellen op het nummer dat je al kent. Spreek een familiecodewoord af en vraag ernaar als een telefoontje vreemd aanvoelt. Wat te doen als je stem is gekloond.

Controles die echt helpen

1. Ga na waar het vandaan komt. Wie heeft het als eerste gepost? Een nieuw account zonder geschiedenis, of een account dat alleen schokkende inhoud post, is een waarschuwingssignaal.
2. Zoek omgekeerd op afbeelding (Google Lens, Bing, TinEye) met een schermafbeelding: misschien vind je de originele, onbewerkte foto of video.
3. Kijk of betrouwbare media erover berichten. Een schokkende uitspraak van een bekend persoon die geen enkele geloofwaardige bron oppikt, is verdacht.
4. Zoek naar herkomstgegevens. Sommige tools voegen “Content Credentials” (de C2PA-standaard) of een onzichtbaar watermerk toe. Sinds november 2025 kan de Gemini-app van Google zeggen of een afbeelding het SynthID-watermerk van Google draagt. Let op: deze tools zien alleen inhoud van diensten die ze gebruiken. “Niets gevonden” betekent dus niet dat een afbeelding echt is.
5. Wees voorzichtig met online “deepfakedetectors”. Ze geven een waarschijnlijkheid, geen bewijs, en vergissen zich in beide richtingen.
6. Neem via een ander kanaal contact op met de persoon voordat je iets doet (geld sturen, delen, antwoorden).

En als de deepfake jou toont?

Je hoeft niet technisch te bewijzen dat iets nep is om het te laten verwijderen: als je die scène nooit hebt opgenomen of die woorden nooit hebt gezegd, is het ontbreken van toestemming genoeg voor een melding. Bewaar bewijs (het adres van de pagina en een schermafbeelding), betaal nooit aan afpersers en meld met de meest precieze reden. In de EU moeten platforms zulke meldingen volgens de Digital Services Act (DSA) behandelen en er een beslissing over nemen. In Nederland is het zonder toestemming maken en verspreiden van seksueel beeldmateriaal sinds 1 juli 2024 strafbaar, ook als het met AI is gemaakt (art. 254ba Wetboek van Strafrecht). De eerste 7 stappen.