Wat is een deepfake? Definitie, voorbeelden en gevaren

Een eenvoudige definitie

Een deepfake (ook “deep fake”) is inhoud die met generatieve AI is gemaakt of bewerkt en een echt persoon bedrieglijk echt nabootst: het gezicht, het lichaam of de stem.

De Europese AI-verordening (AI Act) geeft de juridische definitie voor heel Europa: “door AI gegenereerd of gemanipuleerd beeld-, audio- of videomateriaal dat een gelijkenis vertoont met bestaande personen, voorwerpen, plaatsen, entiteiten of gebeurtenissen, en door een persoon ten onrechte voor authentiek of waarheidsgetrouw zou worden aangezien” (artikel 3, punt 60).

Het verschil met klassieke fotobewerking: de software doet het werk, nadat ze heeft “geleerd” van foto's, video's of opnames van de persoon. Bewerkingskennis is niet nodig. Een paar openbare foto's of enkele seconden van iemands stem kunnen volstaan.

Waar het woord vandaan komt

Het woord dook eind 2017 op Reddit op. Een gebruiker met de naam “deepfakes” plaatste daar nep-pornovideo's waarin hij de gezichten van actrices op andermans lichamen zette. Motherboard (Vice) berichtte daarover op 11 december 2017. Vanaf het begin was het woord verbonden met seksuele inhoud zonder toestemming.

De belangrijkste soorten deepfakes

Echte voorbeelden

• Oplichting via videogesprek. Begin 2024 maakte een medewerker van het ingenieursbureau Arup in Hongkong ongeveer 200 miljoen HK$ (zo'n 25 miljoen US$) over. Daarvoor had hij deelgenomen aan een videovergadering waarin de financieel directeur en andere collega's deepfakes waren.
• Seksuele beelden op grote schaal. Het Center for Countering Digital Hate schatte in januari 2026 dat de beeldtool van Grok op X in 11 dagen ongeveer 3 miljoen geseksualiseerde beelden heeft gemaakt, waarvan zo'n 23.000 kinderen leken te tonen.
• Nep-advertenties. Gezichten en stemmen van bekende mensen, artsen en heel gewone mensen worden gebruikt voor valse beleggings- en productadvertenties. Je gezicht in een nep-advertentie?
• Stemkloon. Onderzoekers van McAfee stelden vast dat drie seconden geluid genoeg zijn om een kloon te maken met 85 % overeenkomst. Wat te doen als je stem is gekloond.

Waarom deepfakes gevaarlijk zijn

• Voor de slachtoffers. De meeste deepfakes online zijn seksueel, en bijna allemaal treffen ze vrouwen (98 % en 99 % volgens de studie van Security Hero uit 2023). Ze worden gebruikt voor intimidatie, vernedering en sextortion.
• Voor je geld. Deepfakes misleiden identiteitscontroles, doen zich voor als familielid of baas en verkopen nepbeleggingen.
• Voor het vertrouwen. Als alles nep kan zijn, kunnen ook echte opnames als nep worden afgedaan. Onderzoekers noemen dat het “dividend van de leugenaar”.
• Omdat ze moeilijk te herkennen zijn. In een studie van iProov uit 2025 met 2.000 mensen in het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten wist slechts 0,1 % alle echte en nepinhoud juist te onderscheiden. Deepfakes herkennen.
• Omdat ze zich verspreiden. Een deepfake die op één plek wordt verwijderd, kan op tien andere sites blijven staan en bij Google onder je naam verschijnen.

Zijn alle deepfakes illegaal?

Nee. Dezelfde techniek wordt gebruikt voor film, nasynchronisatie, satire en kunst. Het probleem is het gebruik van een echt persoon zonder toestemming of om te misleiden.

• Nederland: er bestaat geen apart strafbaar feit voor deepfakes, maar sinds 1 juli 2024 is het zonder toestemming maken en verspreiden van seksueel beeldmateriaal strafbaar (art. 254ba Wetboek van Strafrecht), ook als het met AI is gemaakt. Daarnaast kunnen het portretrecht (art. 21 Auteurswet), smaad en laster, belaging of afdreiging van toepassing zijn.
• België: het verspreiden van intieme beelden zonder toestemming is strafbaar (art. 136 van het Strafwetboek dat sinds 1 september 2026 geldt). Voor seksuele deepfakes van volwassenen is de wet nog in beweging. Ook belaging, laster of afpersing kunnen van toepassing zijn.
• Europese Unie: sinds 2 augustus 2026 verplicht de AI Act om een deepfake te vermelden als door AI gegenereerd of gemanipuleerd (artikel 50).

Dit is algemene informatie, geen juridisch advies. Het recht verschilt van land tot land, ook tussen Nederland en België: praat met een advocaat in je eigen land. Deepfakes en de wet uitgelegd.