Arts of zorgverlener: iemand doet zich online voor als u. Wat nu?

1. Wat gebeurt er precies?

Het patroon is bekend. In juli 2024 meldde het Britse vakblad The BMJ dat bekende tv-artsen in met AI vervalste video's (“deepfakes”) reclame maakten voor producten die hoge bloeddruk en diabetes zouden genezen. Bekende artsen zijn het vaakst het doelwit, maar een naam, een profielfoto en een titel volstaan voor een nep-account.

2. Eerste stappen, vóór elke melding

1. Maak gedateerde schermafbeeldingen van elke advertentie, elk account, elke pagina en elk bericht, en noteer telkens het exacte adres (URL). Bij een advertentie ook: de naam van de adverteerder en de website waarnaar ze linkt. De volledige methode staat in onze gids bewijs bewaren voor een melding.
2. Klik nergens op, koop niets en antwoord niet. Reageer niet onder de advertentie: uw rechtzetting hoort op uw eigen kanalen (deel 6).
3. Vraag uw beroepsomgeving (praktijkteam, collega's, de apotheek in de buurt) om u schermafbeeldingen te sturen in plaats van de inhoud door te sturen.
4. Bewaar berichten van patiënten die u waarschuwen in uw zakelijke mailbox, niet in een gedeelde groep of op sociale media: ze vallen onder uw beroepsgeheim (deel 6).
5. Houd een logboek bij: datum, platform, gekozen meldreden, referentienummer, antwoord. Het helpt tegenover uw beroepsorganisatie, de politie en uw verzekeraar, en laat achteraf zien dat u snel en consequent hebt gereageerd.

3. Advertenties en nep-accounts laten verwijderen

De handleiding per platform (Facebook, Instagram, Google, YouTube, TikTok, advertentiebibliotheken) staat in onze gids nepadvertentie met mijn gezicht. Voor accounts: Instagram, Facebook, WhatsApp. Wat er verandert als u in de zorg werkt:

1. Meld elke advertentie apart, als oplichting of als identiteitsfraude. Het advertentiebeleid van Google verbiedt het om de naam, het beeld of de stem van een bekende persoon zonder diens toestemming te gebruiken om een aanbeveling te suggereren, ook met door AI gemaakte video's: noem die regel als hij van toepassing is.
2. Zeg wie u bent in het vrije tekstveld. Bijvoorbeeld: “Ik ben [beroep], [naam], aangesloten bij [beroepsorganisatie], praktijk in [plaats]. Ik heb dit product nooit aanbevolen en nooit toestemming gegeven voor dit gebruik. De advertentie gebruikt mijn naam en een met AI bewerkt beeld van mij om een product dat ik niet ken als behandeling voor te stellen. Ze brengt de gezondheid van patiënten in gevaar.”
3. Gebruik het formulier voor identiteitsfraude voor de pagina of het account dat de advertentie plaatst, als het uw naam draagt. Bij Instagram is dat formulier voorbehouden aan de betrokkene of diens gemachtigde vertegenwoordiger, met een identiteitsbewijs. Stuur dat identiteitsbewijs alleen via het officiële formulier.
4. Kopieert een nepwebsite de naam van uw praktijk of apotheek, meld haar dan bij de hostingprovider en de registrar: zie nepwebsite van een bedrijf. Verschijnt ze in Google onder uw naam, zie dan Google-zoekresultaat laten verwijderen.
5. Weigert het platform of antwoordt het niet, meld de inhoud dan in de EU als illegaal volgens de Digital Services Act (art. 16) en gebruik daarna de interne klachtenprocedure. Onze voorbeeldbrief voor een verwijderverzoek geeft u de formulering.

4. Uw beroepsorganisatie informeren en patiënten een manier geven om u te controleren

1. Informeer schriftelijk uw beroepsorganisatie of toezichthouder. Die verwijdert geen advertenties, maar een schriftelijke melding geeft u een gedateerd bewijs, en de organisatie is op de hoogte als patiënten of collega's ernaar vragen. Schrijf: wat er circuleert (met schermafbeeldingen en URL's), dat u nooit toestemming hebt gegeven en niets verkoopt, wat u al hebt ondernomen, en zo nodig een vraag om advies.
2. Andere zorgberoepen doen hetzelfde bij hun eigen beroepsvereniging of, als die er niet is, bij hun werkgever of instelling.
3. Een eenvoudige controlemogelijkheid voor patiënten: verwijs naar uw eigen kanalen, zoals de website van uw praktijk en het telefoonnummer dat daarop staat. Zeg uw patiënten: bel bij twijfel de praktijk op dat nummer, nooit op een nummer uit een advertentie.

5. Product, website of nepconsult: melden bij de autoriteiten

1. Gaat het om een geneesmiddel (zonder recept verkocht, aangeprezen als “natuurlijke” versie van een behandeling, of vervalst), zeg dat dan in elke melding en in uw aangifte. Producten buiten het legale circuit kunnen vervalst zijn en de gezondheid van wie ze gebruikt in gevaar brengen.
2. Legale onlineapotheken controleren: in de EU moeten legale onlineverkopers van geneesmiddelen het gemeenschappelijke EU-logo tonen; wie erop klikt, komt op de nationale lijst van verkopers met een vergunning. Wordt de naam van uw apotheek gekopieerd, verwijs uw klanten dan naar die controle.
3. Melden en aangifte doen: in Nederland bij de politie (0900-8844, of 112 bij direct gevaar) en bij de Fraudehelpdesk (088-786 7372), die alle vormen van fraude registreert, ook voor bedrijven. In België bij de politie van uw zone; een oplichtingswebsite of nepwinkel kunt u ook melden bij het Meldpunt van de FOD Economie, en verdachte berichten doorsturen naar verdacht@safeonweb.be.
4. Hebben patiënten betaald, laat ze dan meteen hun bank bellen (in België ook Card Stop, 078 170 170) en zelf aangifte doen. Bied niet aan om hun het geld terug te betalen: dat is niet uw taak, en oplichters gebruiken zulke aanbiedingen soms voor een tweede oplichting, bijvoorbeeld met een valse “terugbetalingsdienst”.

6. Patiënten waarschuwen zonder het beroepsgeheim te schenden

Een kort bericht om aan te passen: “Let op: advertenties en accounts gebruiken mijn naam, mijn foto en soms mijn stem om [een behandeling, een preparaat, onlineconsulten] te verkopen. Dat ben ik niet. Ik verkoop geen producten op internet en ik bied geen consulten aan via privéberichten. Afspraken alleen via [het nummer van de praktijk, uw gebruikelijke afsprakensysteem]. Bel bij twijfel de praktijk.”

Waar u het verspreidt:

1. In de wachtkamer en aan de balie: een affiche, en een zin voor het team als patiënten ernaar vragen.
2. Op de website van de praktijk en uw zakelijke accounts, bovenaan vastgezet.
3. In de begroeting van uw antwoordapparaat, zolang de advertenties lopen.
4. Op uw online afsprakenpagina, als uw afsprakensysteem een melding toelaat (controleer de instellingen of vraag het de helpdesk).
5. Bij collega's en apotheken die patiënten naar u doorverwijzen.

Het beroepsgeheim geldt ook onder een nepadvertentie:

1. Antwoord nooit in het openbaar over de gezondheid of behandeling van een patiënt en bevestig zelfs niet dat iemand uw patiënt is, ook niet als die persoon reageert onder de advertentie of onder uw waarschuwing.
2. Gebruik een neutraal openbaar antwoord: “Op persoonlijke vragen ga ik hier niet in. Voor vragen over uw gezondheid kunt u contact opnemen met de praktijk.”
3. Zegt een patiënt dat hij het product heeft genomen of een behandeling heeft gestopt, bespreek dat dan tijdens een consult, niet in het openbaar.
4. Voeg geen gezondheidsgegevens toe aan uw meldingen, uw brief aan uw beroepsorganisatie of uw aangifte. Een opgelichte patiënt kan zelf aangifte doen.

Waaraan patiënten een vervalsing kunnen herkennen. Geef uw team drie eenvoudige zinnen mee die het aan de telefoon kan herhalen:

1. “De praktijk verkoopt geen producten via advertenties of sociale media.”
2. “Afspraken maakt u alleen via ons gewone nummer en ons gewone afsprakensysteem.”
3. “Hebt u al betaald, bel dan meteen uw bank en doe aangifte.”

Zo krijgen alle patiënten hetzelfde antwoord, en hoeft niemand over een individueel geval te spreken.

Als het om uw stem gaat: onderzoekers van McAfee stelden vast dat drie seconden geluidsopname genoeg is om een kloon te maken met 85 % overeenkomst; een interview of een video op internet volstaat dus. Zeg uw team en uw patiënten dat u nooit belt om iets te verkopen, en lees stem gekloond met AI.

7. Wat de wet zegt

De regels van de platforms verbieden identiteitsfraude en misleidende advertenties, daarom volstaat vaak een goed opgestelde melding. Wie anderen met een valse identiteit tot een betaling brengt, kan zich schuldig maken aan oplichting. In Nederland is oplichting strafbaar, onder meer “door het aannemen van een valse naam of een valse hoedanigheid” (art. 326 Wetboek van Strafrecht), en identiteitsfraude ook (art. 231b Sr). In België bestaan onder meer oplichting en aanmatiging van een naam (art. 462 van het nieuwe Strafwetboek, van kracht sinds 1 september 2026). Op EU-niveau verplicht de Digital Services Act (art. 16) hostingdiensten om meldingen van illegale inhoud mogelijk te maken, en uw naam en uw beeld zijn persoonsgegevens waarvan u verwijdering kunt eisen op grond van art. 17 AVG. Neem bij uw aangifte schermafbeeldingen, URL's, uw logboek en de kopie van uw brief aan uw beroepsorganisatie mee. Bevat uw beroepsverzekering een rechtsbijstandsdekking, licht uw verzekeraar dan in. Wie achter het account zit, vertellen platforms u niet; dat lukt alleen via een strafrechtelijk onderzoek. Deze pagina is algemene informatie, geen juridisch advies: voor uw situatie wendt u zich tot een advocaat. Meer in Identiteitsfraude: wat te doen?.